Τα μελτέμια είναι ένα άλλο είδος χαμηλών βαρομετρικών που δημιουργείται το καλοκαίρι λόγω έντονης θέρμανσης της ξηράς πάνω από τις ηπείρους και στη συνέχεια άνοδο του αέρα (κατακόρυφη μεταφορά θερμότητας), επειδή όπως είπαμε στο άρθρο για το φαινόμενο της θαλάσσιας και απόγειας αύρας ο αέρας πάνω από τη στεριά δεν είναι τόσο πυκνός όσο είναι ο αέρας πάνω από τη θάλασσα. Χαρακτηριστικό χαμηλό είναι το χαμηλό βαρομετρικό που αναπτύσσεται πάνω από την Ινδία το καλοκαίρι. Το ‘αντιστάθμισμα’ των χαμηλών βαρομετρικών είναι τα υψηλά βαρομετρικά (αντικυκλώνες), περιοχές υψηλής βαρομετρικής πίεσης όπου ο αέρας έχει καθοδική κίνηση και θερμαίνεται καθώς κατεβαίνει, με χαμηλούς ανέμους και απουσία νέφωσης. Χαρακτηριστικός αντικυκλώνας είναι ο μόνιμος αντικυκλώνας του Βορείου Ατλαντικού ωκεανού (αντικυκλώνας των Αζόρων). Το καλοκαίρι, η επέκταση του συγκεκριμένου ανακύκλωνα προς τα ανατολικά και του θερμού χαμηλού βαρομετρικού της Ινδίας προς την Αραβία και την ανατολική λεκάνη της Μεσογείου συνδυάζονται και έχουν σαν αποτέλεσμα την επικράτηση έντονων βορειανατολικών και επομένως δροσερών ανέμων στην περιοχή της Ελλάδας και ιδιαίτερα στο Αιγαίο Πέλαγος. Οι άνεμοι αυτοί του Αιγαίου που εμφανίζονται κατά τους θερμούς μήνες, δηλαδή από τέλη Απριλίου μέχρι αρχές Οκτωβρίου είναι άνεμοι βορείων διευθύνσεων και ονομάζονται ετήσιες ή μελτέμια.
Ετήσιες λέγονται επειδή είναι εποχιακοί άνεμοι και παρουσιάζουν ετήσια περιοδικότητα με την κυριαρχία τους το καλοκαίρι και την σπάνια εμφάνισή τους τον χειμώνα ενώ το όνομα μελτέμι οφείλεται στην τουρκική λέξη «meltem». Έχουν γίνει πολλές αναφορές στα κείμενα του Αριστοτέλη, του Θεόφραστου, αλλά και του Όμηρου, για τον κλειδοκράτορα των ανέμων Αίολο, τον ασκό του και τις περιπέτειες του Οδυσσέα. Τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο έχουν τις μεγαλύτερες εντάσεις και μέση χρονική διάρκεια από 2 μέχρι 4 ημέρες, χωρίς να παρουσιάζουν κάθε χρόνο την ίδια συχνότητα. Οι άνεμοι αυτοί πνέουν κυρίως την ημέρα από τις 8 το πρωί, μέχρι τις 8 το βράδυ και αποκτούν την μεγαλύτερή τους ένταση γύρω στις 2 το μεσημέρι. Χαρακτηριστικό τους είναι η αυξομείωση, ενώ εξασθενούν γρήγορα μετά το ηλιοβασίλεμα επανερχόμενοι την αυγή. Στο Β. Αιγαίο είναι Β.Α. άνεμοι, στο Κεντρικό Αιγαίο γίνονται Βόρειοι και στο Νότιο Αιγαίο Β.Δ. Με την επιρροή της θαλάσσιας αύρας την ημέρα, τα μελτέμια αυξάνονται τοπικά. Η μεγαλύτερη ένταση των μελτεμιών εμφανίζεται στο Ν. Αιγαίο και ιδιαίτερα στην περιοχή των Κυκλάδων.
Το φαινόμενο θεωρείται τοπικό, γι’ αυτό και μοναδικό (δεν επηρεάζουν καν τη Δυτική Ελλάδα και το Ιόνιο), με ευεργετική επίδραση στη θερμοκρασία, λόγω του ότι μεταφέρουν δροσερές και ξηρές αέριες μάζες. H έντασή τους επηρεάζεται καθοριστικά από το ανάγλυφο των νησιών (την ύπαρξη βουνών, για παράδειγμα), φθάνοντας σε επικίνδυνη κλίμακα στην περιοχή μεταξύ Ανατολικής Κρήτης και Καρπάθου. H… χάρη τους φθάνει και στην πολύπαθη Αττική – τρυπώνουν από την ανατολική πλευρά του Πεντελικού όρους, μέσω του ανοίγματος που δημιουργείται μεταξύ της Πεντέλης και του Υμηττού -, την οποία έχουν στην κυριολεξία σώσει ουκ ολίγες φορές από νέφος, ατμοσφαιρικούς ρύπους και τα συναφή, βελτιώνοντας αισθητά την ατμοσφαιρική της ποιότητα, τονίζει στην εφημερίδα «το Βήμα» η κυρία Βάσω Κοτρώνη, ερευνήτρια στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
Στο κόλπο του Σχοινιά το μελτέμια έχουν ΒΑ διεύθυνση και η έντασή τους μπορεί να φτάσει και τα 8 μποφόρ αλλά δεν ενοχλούν τους λουόμενους ούτε σηκώνουν κύμα (τουλάχιστον στη στεριά γιατί πιο μέσα το κύμα μεγαλώνει) επειδή βγαίνουν από την στεριά με κατεύθυνση προς τη θάλασσα (side shore – off shore). Η θάλασσα τότε είναι πεντακάθαρη, διαυγέστατη, κρυστάλλινη και δροσερή. Όλο το κύμα σκάει απέναντι στη Ν. Μάκρη, Ραφήνα και στις γύρω περιοχές (on shore). Επειδή στο Σχοινιά το μελτέμι είναι off shore, χρειάζεται οι αρχάριοι σέρφερς να μην απομακρύνονται πολύ από την ακτή γιατί είναι πολύ πιθανό να μην μπορούν να ξαναγυρίσουν πίσω. Χρειάζεται πάντα να γίνεται καλή αξιολόγηση των καιρικών συνθηκών και αυτογνωσία όσον αφορά τις ικανότητές μας, ώστε να απολαμβάνουμε το αγαπημένο μας σπορ χωρίς άγχος και κίνδυνο. Ακόμα χρειάζεται πάντα να έχουμε κάποιον στην παραλία που να μας παρακολουθεί, ώστε αν χρειαστεί να κινητοποιήσει κάποιο σωστικό σκάφος.
Η φωτογραφία που διάλεξα γι’ αυτό το άρθρο είναι από το Πανελλήνιο πρωτάθλημα windsurfing που έγινε στο Καράβι τον περσινό Αύγουστο (26-8-2007), όπου μπορεί κανείς να διακρίνει τον καπνό από την φωτιά που δυστυχώς έκαιγε μερόνυχτα την Εύβοια. Ο καπνός εδώ χρησιμοποιείται για εκπαιδευτικούς σκοπούς και μας βοηθάει να καταλάβουμε την διεύθυνση του αέρα, κινείται ΒΑ. Ακόμα φαίνεται πως έξω στην παραλία έχει ελάχιστο αέρα, η θάλασσα είναι πολύ ήρεμη και πεντακάθαρη, ενώ βαθιά μέσα μπορούμε να διακρίνουμε “πρόβατα” και σερφ που πλανάρουν, οπότε καταλαβαίνει κανείς ότι εκεί μέσα ο αέρας είναι δυνατός.
Μανιάτη Ελένη
Σχολή θαλασσίων σπορ
Καράβι Σχοινιάς
